Cebuano News: Pagpanalipud sa katunggan sa Baliangao, nakalakip sa “SHINE Baliangao” Strategy

By Rutchie C. Aguhob

Friday 1st of June 2012

BALIANGAO, Misamis Occidental, Hunyo 1 (PIA) -- Ang lungsod sa Baliangao padayon nga manalipud ug dili motandog sa mga bahandi sa kinaiyahan, illabi na gayud sa iyang halapad nga mga katunggan.

Kini ang gipasalig ni Mayor Svetlana P. Jalosjos-De Leon kinsa miingon nga ang pagpanalipud sa kinaiyahan usa sa mga prayoridad sa “SHINE Baliangao” Strategy subay sa lima (5) ka mga tema sa pagpalambo: “Social Enterprise Development, Health and Social Services, Infrastructure Support, New Systems of Governance and Ecology and Education.”

Siya miingon nga kini nga katunggan, anaa nahimutang sa BPLS kun “Baliangao Protected Landscape and Seacape, nga sarang ikapasigarbo sa mga lumolopyo sa lungsod.

Ang BPLS nahimutang sa daplin s dagat sa pika amihanang bahin sa probinsiya sa Misamis Occidental, diin ang mga kahoy ug mga mananap nagkuyog sa pagpuyo.

Gilibutan kini ning mosunod: Dagat sa Danao sa amihanang bahin, Suba sa Sinian sa silangang bahin, sa mga Barangay Tugas ug Misom sa kasadpang bahin ug sa Barangay Landing sa tiilan nga bahin.

Matud ni Mayor De Leon, makita sa BPLS ang katungan diin baga kayo nga panaghi-usa sa mga bakhaw ug mga langgam, busa angay kining bantayan aron dili mapuhag.

Tungod niini, ang munsipyo uban sa tabang sa Protected Area Wildlife Coastal Zone Management System, Department of Environment and Natural Resources (PAWCZMS-DENR) nagbutang sa usa ka BMS o “Biodiversity Monitoring Station” sa maong lugar.

Kining maong BMS nga adunay gitas-on nga duha ka kilometro ang magsilbi nga “guard” post aron mabantayan ang BPLS sa mga membro sa BMS.

Ang panag-abot mga buhing mga mananap ug mga bakhaw sa BPLS mao ang nagdala sa kinabuhi sa katunggan sa lugar, matud pa ni Exequiel A. Barillo, Protected Area Superintendent gikan sa DENR-Mis. Occ.

Matud pa Barillo, ang mga pagang ang nagsilbing ali aron masalipdan ang katunggan gikan sa makusog nga balud nga mohapak kanila ug luyo niini mao ang nagka lain-laing matang sa bakhaw nga nagtubo sa yuta, ingon man nagka lain-laing matang sa lusay ug guso nga anaa sa dagat.

Sa unang tulo ka bulan, ning tuig, ang BMS naka monitor nga adunay kapin baynte (more than 20) ka matang sa mga bakhaw ug kahoy ang anaa nagtubo sa BPLS nga peligrong putlon ug gamiton pagtukod ug balay o kaha himoong sakayan sa mga mananagat.

Segun sa taho ni Beverly A. Cabatuan, Environment Management Specialist (EMS) II sa DENR-Mis. Occ., ang matang sa bakhaw nga Alipata ug Dapdap mga tigulang na kaayo ug nga pipila na lamang kanila ang nagtubo sa maong lugar, busa kinahanglan na magtanum ug bag-o.

Nakita usab sa maong taho nga pinakadaghan nga matang sa bakhaw diha sa katunggan mao ang Bacauan species.

Ang ubang matang sa bakhaw ug kahoy diha sa katunggan naglakip ning mosunod: Genus Avicennia, Bruguiera, Ceriops, Lumnitzera, Sonneratia, Xylocarpus, Nypa, Saging-Saging, Bacauan-Lalake, Bacauan-Babae, Bacauan-Bato, Piagau, Balok-Balok/Tiu, Dungon, Mayoro, Pedada, Pagatpat, Tabigi, Piapi, Malatangal, Malabago, Sagusa, Talisay ug “Uway” kun Rattan.

Usab, ang mga langgam nga “water birds,” gi-ila pinaagi sa ilang mga huni nga nadunggan sa ibabaw sa mga kahoy ug nakitang nagbalhin-balhin ug tugdon sa mga sanga niini.

Lakip kanila mao kining mosunod: Olive-Backed Sunbird kun Tamsi, Kingfisher kun Tikarol, Philippine Glossy Starling kun Kulansiyang, Chestnut Manikkin kun Maya, Black-Capped Oriol kun Antolihaw, Spotted Dove kun Tukmo, Brahminy Kite kun Banog ug ang gitawag nga Common Egret kun Great White Heron ug Blue-Capped Woodpecker.

Ang pag-ila sa kakahoyan ug kalanggaman gihimo pinaagi sa gitawag nga Transect Walk kun paglakaw, pinaagi sa Field Diary kun paglista, focused group discussion (FGD), ingon man pinaagi sa pagkuh’g hulagway niini, si Cabatuan miingon.

Nanghinaut si Mayor De Leon nga madungagan ang kahibalo sa mga lumolopyo sa Baliangao sa hisgutanan sa pagpanalipud ug pagpabalik sa kinaiyahan pinaagi sa makusog nga programa sa pagpahibalo, pag edukar ug pagpasabot niini.

Ilakip usab sa pagpahibalo ang dali nga pag-usab ug pagbalhin sa klima kun climate change, aron mosuporta niini ang katawhan, dugang pa ni Mayor De Leon. (PIA-10 MIs. Occ.)